بیاختیاری ادرار بعد از زایمان یکی از چالشهایی است که بسیاری از مادران پس از تولد فرزندشان با آن روبهرو میشوند. فشار زیاد بر عضلات کف لگن در دوران بارداری و هنگام زایمان میتواند باعث ضعف این عضلات شده و کنترل ادرار را دشوار کند. اگرچه این مشکل ممکن است موقتی باشد، اما در برخی موارد نیاز به مراقبت و درمان دارد. آگاهی از علتها، روشهای پیشگیری و درمان میتواند به مادران کمک کند تا این دوران را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارند. در این مقاله به طور کامل به این موضوع می پردازیم.
بی اختیاری ادرار بعد از زایمان چیست؟
بیاختیاری ادرار زنان بعد از زایمان به عدم توانایی در کنترل دفع ادرار پس از تولد نوزاد گفته میشود. این مشکل معمولاً به دلیل ضعف یا کشیدگی عضلات کف لگن و تغییرات هورمونی ایجاد میشود که در دوران بارداری و هنگام زایمان رخ میدهد. بسیاری از زنان در هفتههای اول پس از زایمان متوجه نشت ناگهانی ادرار هنگام خندیدن، عطسه کردن، سرفه کردن یا ورزش میشوند.
بیاختیاری ادرار پس از زایمان میتواند به شکلهای مختلفی بروز کند، از نشتهای خفیف تا از دست دادن کامل کنترل مثانه. در بیشتر موارد، این مشکل با انجام تمرینات تقویتکننده عضلات لگن، تغییر در سبک زندگی و گاهی درمانهای پزشکی بهبود پیدا میکند. با این حال، آگاهی از این وضعیت و اقدامات لازم برای پیشگیری و درمان آن میتواند به کاهش نگرانیهای مادران و بهبود کیفیت زندگی آنها کمک کند.
عوامل موثر در بروز بیاختیاری ادرار بعد از زایمان
بیاختیاری ادرار پس از زایمان تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد که برخی از آنها قابل پیشگیری و برخی دیگر وابسته به شرایط بدنی و زایمان فرد هستند. در ادامه به مهمترین عواملی که خطر بروز این مشکل را افزایش میدهند، اشاره شده است:
۱. نوع زایمان (طبیعی یا سزارین)
زنانی که زایمان طبیعی داشتهاند، بیشتر در معرض بیاختیاری ادرار قرار دارند، زیرا هنگام خروج نوزاد از کانال زایمان، فشار زیادی به عضلات کف لگن و اعصاب کنترلکننده مثانه وارد میشود. این فشار میتواند منجر به ضعف عضلات کف لگن و کاهش کنترل مثانه شود. هرچند که احتمال بیاختیاری ادرار در زنان سزارینی کمتر است، اما همچنان تغییرات هورمونی و فشار بارداری میتواند باعث بروز آن شود.
۲. تعداد بارداریها و زایمانها
هرچه تعداد زایمانهای طبیعی بیشتر باشد، احتمال ضعیفتر شدن عضلات کف لگن افزایش مییابد. بارداریهای متعدد به تدریج عضلات نگهدارنده مثانه را تحت فشار قرار داده و احتمال بروز بیاختیاری ادرار را بیشتر میکند.
۳. وزن بالای نوزاد هنگام تولد
اگر وزن نوزاد بیش از حد طبیعی (بیش از ۴ کیلوگرم) باشد، فشار بیشتری به عضلات کف لگن و اعصاب مربوطه وارد میشود. این مسئله میتواند باعث آسیب به این عضلات و افزایش خطر بیاختیاری ادرار بعد از زایمان شود.
۴. فشار زیاد هنگام زایمان و طولانی بودن مرحله دوم زایمان
اگر مادر هنگام زایمان فشار زیادی به خود وارد کند یا مرحله دوم زایمان (مرحله خروج نوزاد) طولانی باشد، احتمال آسیب به عضلات و اعصاب لگن بیشتر خواهد شد. این موضوع میتواند منجر به ضعف کنترل ادرار شود.
۵. افزایش وزن زیاد در دوران بارداری
اضافهوزن زیاد در دوران بارداری باعث فشار مضاعف بر مثانه و عضلات لگنی میشود. این فشار میتواند عضلات نگهدارنده مثانه را ضعیف کند و پس از زایمان احتمال بیاختیاری ادرار را افزایش دهد.
بیشتر بخوانید: صندلی بی اختیاری ادرار
۶. سابقه خانوادگی بیاختیاری ادرار
ژنتیک نیز نقش مهمی در احتمال بروز این مشکل دارد. اگر مادر یا خواهر فردی سابقه بیاختیاری ادرار پس از زایمان داشته باشند، احتمال اینکه او نیز به این مشکل دچار شود، بیشتر خواهد بود.
۷. مشکلات هورمونی پس از زایمان
پس از زایمان، کاهش سطح استروژن میتواند بر عملکرد عضلات کف لگن و دیواره مثانه تأثیر بگذارد. استروژن در حفظ استحکام بافتهای مثانه و مجرای ادرار نقش دارد، بنابراین کاهش آن ممکن است باعث افزایش نشت ادرار شود.
۸. سابقه بیاختیاری ادرار در دوران بارداری
زنانی که در دوران بارداری دچار نشت ادرار شدهاند، احتمال بیشتری دارند که این مشکل پس از زایمان نیز ادامه پیدا کند. این موضوع نشاندهنده ضعف عضلات کف لگن در این افراد است.
۹. یبوست مزمن و فشار زیاد هنگام اجابت مزاج
یبوست مداوم میتواند به عضلات کف لگن آسیب برساند، زیرا فشار زیاد هنگام دفع مدفوع باعث کشیدگی این عضلات شده و کنترل آنها را کاهش میدهد. این موضوع ممکن است بیاختیاری ادرار را تشدید کند.
۱۰. انجام ورزشهای سنگین بلافاصله بعد از زایمان
ورزشهای سنگین و پرتحرک بلافاصله بعد از زایمان ممکن است باعث ضعیفتر شدن عضلات لگن و تشدید بیاختیاری ادرار شود. بهتر است ورزشهای مناسب و تقویتکننده عضلات لگن مانند تمرینات کگل به تدریج و تحت نظر پزشک انجام شوند.
با آگاهی از این عوامل و رعایت توصیههای پزشکی، میتوان تا حد زیادی از بروز بیاختیاری ادرار پس از زایمان جلوگیری کرده یا شدت آن را کاهش داد.
بیشتر بخوانید: افتادگی رحم و مثانه
آیا بیاختیاری ادرار بعد از زایمان دائمی است؟
بیاختیاری ادرار بعد از زایمان اغلب یک مشکل موقتی است و در بسیاری از زنان طی چند هفته تا چند ماه پس از زایمان بهبود مییابد. بافتهای لگنی و عضلات مثانه پس از زایمان به تدریج ترمیم شده و عملکرد طبیعی خود را بازیابی میکنند. با این حال، مدت زمان بهبودی به عواملی مانند میزان ضعف عضلات کف لگن، تعداد زایمانها، نوع زایمان (طبیعی یا سزارین) و سبک زندگی مادر بستگی دارد. انجام تمرینات تقویتی مانند تمرینات کگل، رعایت رژیم غذایی مناسب و حفظ وزن ایدهآل میتواند به تسریع روند بهبودی کمک کند.
در برخی موارد، بیاختیاری ادرار ممکن است برای مدت طولانیتری ادامه داشته باشد و نیاز به مداخلات پزشکی پیدا کند. زنانی که دچار ضعف شدید عضلات کف لگن، آسیبهای عصبی ناشی از زایمان یا افزایش وزن قابل توجه در دوران بارداری شدهاند، ممکن است با بیاختیاری مداوم روبهرو شوند. در چنین شرایطی، روشهای درمانی مانند فیزیوتراپی کف لگن، دارودرمانی یا در موارد شدید، جراحی میتواند راهحلی برای بهبود این مشکل باشد. بنابراین، اگر بیاختیاری ادرار بعد از زایمان بیش از شش ماه ادامه داشت یا باعث اختلال در زندگی روزمره شد، بهتر است برای ارزیابی دقیقتر به پزشک مراجعه شود.
روشهای درمان بیاختیاری ادرار بعد از زایمان
بیاختیاری ادرار پس از زایمان در بسیاری از زنان به مرور زمان بهبود مییابد، اما در برخی موارد نیاز به درمان و تقویت عضلات کف لگن وجود دارد. در ادامه، روشهای موثر برای درمان این مشکل را بررسی میکنیم.
۱. تمرینات تقویتکننده عضلات کف لگن (تمرینات کگل)
یکی از موثرترین راهها برای درمان بیاختیاری ادرار، انجام تمرینات کگل است. این تمرینات عضلات کف لگن را تقویت کرده و به بهبود کنترل مثانه کمک میکنند. برای انجام این تمرینات:
- عضلاتی را که هنگام قطع جریان ادرار درگیر میشوند، شناسایی کنید.
- این عضلات را به مدت ۵ ثانیه منقبض کرده و سپس رها کنید.
- این حرکت را ۱۰ تا ۱۵ بار در روز تکرار کنید.
انجام مداوم این تمرینات میتواند در کاهش نشت ادرار و تقویت عضلات لگنی مؤثر باشد.
بیشتر بخوانید: لیکن اسکلروز واژن
۲. کنترل مصرف مایعات و تغذیه مناسب
مصرف بیش از حد مایعات، بهویژه نوشیدنیهای کافئیندار مانند چای و قهوه، میتواند تحریک مثانه را افزایش دهد. برای کنترل بیاختیاری ادرار:
- میزان مایعات را متعادل کنید و از نوشیدن مقدار زیاد آب قبل از خواب پرهیز کنید.
- از مصرف غذاهای محرک مثانه مانند غذاهای تند، نوشیدنیهای گازدار و شیرینکنندههای مصنوعی خودداری کنید.
- مصرف فیبر را افزایش دهید تا از یبوست جلوگیری شود، زیرا یبوست فشار بیشتری به عضلات کف لگن وارد میکند.
۳. فیزیوتراپی کف لگن
اگر تمرینات خانگی به تنهایی موثر نباشند، مراجعه به فیزیوتراپیست متخصص کف لگن میتواند کمککننده باشد. فیزیوتراپی شامل روشهایی مانند تحریک الکتریکی، بیوفیدبک و ماساژ درمانی است که به بهبود عملکرد عضلات لگن کمک میکند.
۴. کاهش وزن اضافی پس از زایمان
اضافهوزن میتواند فشار بیشتری به مثانه و عضلات کف لگن وارد کند. کاهش وزن از طریق رژیم غذایی سالم و ورزشهای سبک میتواند تأثیر زیادی در کاهش بیاختیاری ادرار داشته باشد.
۵. تمرینات کنترل مثانه (بازآموزی مثانه)
در این روش، فرد یاد میگیرد که با تنظیم زمانبندی دفع ادرار، مثانه خود را تقویت کند. این تکنیک شامل:
- مراجعه به سرویس بهداشتی در فواصل زمانی مشخص حتی بدون احساس فوریت ادرار
- افزایش تدریجی زمان بین هر بار ادرار کردن برای آموزش مثانه به نگهداشتن بیشتر ادرار
- جلوگیری از رفتن مکرر به دستشویی برای عادت دادن مثانه به ذخیره بیشتر ادرار
۶. دارو درمانی
در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است داروهایی برای تقویت عضلات مثانه یا کاهش تحریکپذیری آن تجویز کند. این داروها معمولاً برای افرادی که تمرینات کگل و فیزیوتراپی کف لگن برایشان کافی نبوده است، تجویز میشود.
۷. جراحی در موارد شدید
اگر بیاختیاری ادرار شدید و مداوم باشد و به روشهای غیرجراحی پاسخ ندهد، پزشک ممکن است جراحیهای تقویتکننده عضلات کف لگن یا تعبیه نوارهای حمایتی را پیشنهاد دهد. این جراحیها معمولا در مواردی که بیاختیاری ناشی از ضعف شدید عضلات لگنی باشد، انجام میشوند.
۸. استفاده از محصولات کمکی
برای مدیریت بیاختیاری ادرار تا زمان درمان، میتوان از نوارهای بهداشتی مخصوص، لباس زیرهای جاذب و محصولات کمکی دیگر استفاده کرد تا از ایجاد ناراحتی و خجالت جلوگیری شود.
پیشگیری از بیاختیاری ادرار بعد از زایمان
برای پیشگیری از بیاختیاری ادرار بعد از زایمان، تقویت عضلات کف لگن از همان دوران بارداری ضروری است. انجام تمرینات کگل، حفظ وزن متعادل، پرهیز از یبوست و مصرف کافی مایعات، نقش مهمی در حفظ سلامت مثانه دارند. همچنین، پس از زایمان، بازآموزی مثانه و اجتناب از زور زدن هنگام دفع ادرار میتواند از بروز این مشکل جلوگیری کند. مراقبت از عضلات کف لگن نهتنها از بیاختیاری ادرار پیشگیری میکند، بلکه به بهبود سریعتر بدن پس از زایمان نیز کمک میکند.
جمعبندی
بیاختیاری ادرار بعد از زایمان به طور معمول با گذر زمان بهبود مییابد، اما در برخی موارد نیاز به اقدامات درمانی دارد. ترکیب تمرینات تقویتی، اصلاح سبک زندگی، درمانهای فیزیوتراپی و در موارد خاص، دارو یا جراحی میتواند به بهبود این مشکل کمک کند. اگر بیاختیاری ادرار بیش از شش ماه پس از زایمان ادامه داشت، مراجعه به پزشک برای ارزیابی دقیقتر ضروری است.